Systemisch werken familieopstellingen
Deze blog gaat over systemisch werk en de drie onderliggende systemische wetmatigheden. Ook bekend onder de naam ‘familieopstellingen’. Ben je hierin geïnteresseerd, lees dan verder.
Bert Hellinger:grondlegger van het systemisch werken
In dit eerste artikel duiken we dieper in de achtergrond van systemisch werk. De Duitse therapeut Bert Hellinger wordt gezien als grondlegger van deze benadering. Hij bracht belangrijke inzichten in hoe familiesystemen functioneren. Hieronder een overzicht van de drie wetmatigheden die binnen elk familiesysteem een rol spelen:
- Binding – de diepe behoefte om erbij te horen
- Ordening – de natuurlijke hiërarchie en plek binnen het systeem
- Balans – het evenwicht tussen geven en nemen
Toelichtingop de drie systemische wetmatigheden
Hellinger onderscheidt meerdere lagen waarop deze wetmatigheden doorwerken: het persoonlijke niveau, het collectieve niveau en het niveau van de ziel. In dit artikel gaan we in op de eerste twee lagen.
Ad 1.Binding
Persoonlijke laag
Binding gaat over onze existentiële behoefte om ergens bij te horen. Voor kinderen is deze behoefte letterlijk van levensbelang. De angst om uitgesloten te worden kan dan ook intens zijn. We zijn van nature uitgerust met een innerlijk kompas dat feilloos aanvoelt of we nog ‘in’ het systeem zijn. Als we gedrag vertonen dat tegen de ongeschreven regels van onze familie indruist, voelen we ons automatisch schuldig. Dit schuldgevoel zegt niets over universeel goed of fout, maar laat zien dat ons gedrag buiten de normen en waarden van het familiesysteem valt. Meer hierover lees je bij normen en waarden binnen relaties.
Collectieve laag
Het collectieve geweten is erop gericht om de eenheid binnen het systeem te bewaren. Zelfs wanneer een familielid als ‘verkeerd’ wordt bestempeld en buitengesloten, blijft het collectieve geweten dit lid proberen terug te brengen. Verstoringen zoals een buitengesloten grootouder kunnen generaties later nog effect hebben, doordat een nakomeling onbewust diens last op zich neemt.
Ad 2.Ordening
Persoonlijke laag
Ordening gaat over de ongeschreven regels in familiesystemen, vaak onbewust meegegeven van generatie op generatie. We leren van jongs af aan wat wel en niet hoort, en deze regels zijn diepgeworteld in onze culturele, religieuze en regionale achtergrond. Pas als we worden blootgesteld aan een andere cultuur, worden we ons bewust van de specifieke dynamieken in onze eigen familie van herkomst.
Collectieve laag
Op dit niveau gaat het om hiërarchie. Wie er eerder was, heeft meer ‘recht’ op zijn plek in het systeem. Een nieuw gevormd gezin komt bijvoorbeeld vóór het gezin van herkomst. Ook binnen het ouderlijk gezag bestaat een natuurlijke volgorde. Kinderen volgen en passen zich aan, terwijl ouders zich meer kunnen permitteren. Kinderen zullen zich eerder opofferen als ze merken dat een ouder ondersteuning nodig heeft.
Ad 3.Balans
Persoonlijke laag
Geven en nemen zijn fundamenteel in relaties. Als iemand iets ontvangt, voelt diegene vaak de drang om iets terug te geven. Dat kan op verschillende manieren—een dienst, zorg, geld of simpelweg waardering. Wanneer dit in balans is, voelt een relatie gezond aan. Zie ook balans in geven en nemen.
Ouder-kindrelaties vormen hierop een uitzondering. Kinderen ontvangen onvoorwaardelijk van hun ouders en hoeven niets terug te geven. Wel kunnen zij het later doorgeven aan hun eigen kinderen of anderen.
Collectieve laag
Hier draait het om balans in het hele systeem. Onverwerkte ervaringen of verantwoordelijkheden kunnen onbewust worden overgenomen door een ander familielid in een volgende generatie.
Dynamiekendie verstorend werken
Wanneer een systeem niet in lijn is met binding, ordening of balans, ontstaan verstoringen. Enkele voorbeelden van veelvoorkomende systemische dynamieken:
- Het volgen van een familielid in diens moeilijke lot (bijv. ziekte of mislukking)
- Het dragen van schuld of last van iemand anders
- De wens om het familiesysteem te verlaten uit schaamte of schuld
- Niet je eigen plek kunnen innemen (bijvoorbeeld de rol van ouder op je nemen als kind)
- Je ouders niet volledig kunnen aannemen (jezelf groter voelen)
- Verstrikt zijn met iemand die buitengesloten is geweest
Familieopstellingen helpen om dit soort dynamieken zichtbaar te maken en op te lossen. Het Instituut voor Systemisch Werk is een goede plek om hiermee kennis te maken.
